بسم الله الرحمن الرحیم

اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

از روحانیون و مبلغین بزرگوار درخواست می­شود هم قبل و هم حین سفر در دو حوزه کلی با مخاطبین خود که احیانا قصد عزیمت به عراق در ایام اربعین را دارند صحبت نمانید:

۱ –  تاکید بر رعایت موارد بهداشتی که کلیات آن در ذیل اشاره می­شود

۲ – تاکید بر نذر بهداشتی

۱ – تاکید بر کلیات موارد بهداشتی که بایستی توسط زائران رعایت شود،:

انتظار می­رود مبلغین محترم به مخاطبان خود توصیه نمایند که رعایت موارد بهداشتی را برای حفظ سلامت خود و سایر زائرین در عراق داشته باشند و به این موضوع دقت نمایند که بی احتیاطی در این زمینه می­تواند عواقب بدی برای جمعیت زیاد زائران حضرت اباعبدالله علیه السلام داشته باشد.

اهمیت این موضوع در سالهای پیش رو بیشتر هم خواهد شد زیرا از طرفی سال به سال بر جمعیت زیاد زائران در اربعین افزوده می­شود و از طرفی دیگر هوا در ایام اربعین رو به گرم­تر شدن است که هر دو مورد احتمال شیوع بیماری­های واگیردار را افزایش می­دهند.

کمبود امکانات بهداشتی و درمانی در عراق، عدم دسترسی راحت به امکانات موجود شرایطی را فراهم می ­آورد که هر فردی بهتر است به فکر پیشگیری باشد تا خدای نکرده دچار مشکل نگردد. واضح است که ابتلاء به هرنوع بیماری در آن وضعیت، یعنی عدم بهره­ مندی درست از روزهای کوتاه سفر و از دست رفتن فرصت زیارت برای خود فرد و همراهیان وی.

ضمن این که کار به این موضوع خاتمه نیافته و افراد مبتلاء به بیماری بعد از پایان سفر با بازگشت به کشور، ممکن است بیماری­ های شایع را با خودشان به کشور منتقل کرده و منجر به افزایش تعداد افراد بیمار و افزایش فشار بر سیستم بهداشت و درمان گردند.

همچنین این موضوع را مورد تاکید قرار دهند که کلیه این رعای تها در کشور عراق باید در بستری از احترام به خادمین حضرت اباعبدالله علیه السلام باشد و رفتارها به گونه­ای نباشد که  باعث رنجش خاطر خادمین عراقی گردد. زیرا خادمین عراقی همه آن چه را که دارند در مسیر اباعبدالله علیه السلام هزینه می­کنند اما به دلیل زیر ساخت­های فرهنگی ضعیف، نبود بستر آموزشی مناسب در این کشور و جنگزده بودن دارای بستر بهداشتی ضعیفی در ارائه خدمات هستند، بنابراین بایستی به زائران ایرانی تاکید شود رعایت همه موارد بهداشتی مورد تاکید بایستی بدون اهانت، بدون تحقیر میزبان عراقی صورت گیرد و آن جا که لازم است حتی رفتارهای بهداشتی مخفیانه انجام شود که مورد رنجش خاطر طرف عراقی نگردد و آن جا که امکان انتقال این رفتار بهداشتی به طرف عراقی وجود دارد خیلی مودبانه و محترمانه موضوع منتقل گردد که حرکت اربعین منجر به ارتقاء سطح بهداشتی مردمان عراق هم بشود نه این که منجر به بروز اختلافات فرهنگی بین طرف ایرانی و عراقی شود.

همچنین از آن جا که موضوع رعایت مسائل بهداشتی در دین اسلام مورد توجه قرار داده شده است و قشر مذهبی توصیه­ها و  نکات بهداشتی را از منظر دینی بیشتر مورد پذیرش قرار می­دهند، احادیث مرتبط با این موضوعات از کتاب مفاتيح الحياة در صفحات بعدی آورده شده است که می­تواند در منابر مورد استفاده روحانیون معزز قرار گیرد.

در نهایت مخاطبین تشویق شوند که پیگیر جزئیات بیشتر نیازهای بهداشتی و سلامتی خود از طریق بروشورهایی که در مساجد و هیئات مذهبی توزیع می­شود باشند. کلیات مسائل بهداشتی که زائران می بایستی رعایت نمایند، شامل موارد ذیل می­باشد:

  • اگر داروی خاصی مصرف می کنید کمی بیشتر از تعداد روزهایی که در سفر هستید دارو همراه داشته باشید.
  • اگر بیماری خاصی دارید، در رابطه با مجاز یا غیرمجاز بودن سفر با پزشک خود مشورت نمایید.
  • ایام اربعین زمان مناسبی برای سفر به عراق در زنان باردار و افرادی که بیماری­های خاص و صعب العلاج دارند، نمی­باشد.
  • اگر بیماری خاصی دارید و برای شرکت در پیاده ­روی اربعین مصمم هستید، قبل از آغاز سفر، با پزشک خود مشورت کنید و احتیاطاتی که باید در طول سفر رعایت نمایید را از زبان او بشنوند. سوابق پزشکی خود را بطورکامل همراه خود داشته باشید.
  • توجه داشته باشید امکانات همودیالیز برای بیماران دیالیزی در ایام اربعین در عراق وجود ندارد و این دسته از بیماران در بیمارستان­ ها و درمانگاه­ های عراق پذیرش نمی­شوند.
  • اعتیاد و مصرف قرص­های کدئین-دار در کشور عراق ممنوع بوده و پلیس عراق با خاطیان به شدت برخورد می­کند.
  • تزریق واکسن آنفولانزا یک هفته قبل از شروع سفر به بیماران قلبی، افراد مبتلا به دیابت، آسم، بیماری­های کلیوی و نارسایی کبدی و افراد بالای ۶۵ سال توصیه می­شود.
  • به خاطر داشته باشید ممهترین کار در رعایت بهداشت شستن دست­ها با صابون مایع قبل از غذا خوردن و بعد از رفتن به سرویس بهداشتی است.
  • از آب آشامیدنی سالم و بهداشتی استفاده نمایید.
  • از خوردن سالاد و سبزیجات خام و نپخته خودداری کنید (دقت نمایید که در برخورد با خادمان حضرت اباعبدالله طوری رفتار نکنید که باعث ناراحتی و آزردگی خاطر آنان شود، در واقع ضمن نخوردن سبزیجات خام، حرمت خادمین حضرت را حفظ نمایید)
  • میوه­ها قبل از مصرف حتما خوب شسته شوند.
  • در مواقع بروز گرد و غبار بینی و دهان خود را با شال، چفیه و یا ماسک بپوشانید.
  • در مواقع بروز بارش­های پاییزی بدلیل آلوده بودن هوای کشور عراق حتما در محیط مسقف و سربسته قرار بگیرید و در زیر باران قرار نگیرید.
  • از مصرف چای و آب داغ در لیوان­های شفاف یک بار مصرف خودداری نمایید. ولی مصرف مایعات فراوان در طول سفر را جدی بگیرید.
  • در صورت ابتلا به مشکلات تنفسی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا یا مشکلات گوارشی مانند اسهال و استفراغ، از دست دادن به دیگران و روبوسی کردن آنها اجتناب نمایید و در صورت وجود مشکلات تنفسی ذکر شده حتما از ماسک استفاده کنید.
  • بهتر است زائران به گونه­ای برنامه­ریزی نمایند که در کوتاه­ترین زمان پس از زیارت، به کشور بازگردند، زیرا توقف طولانی احتمال ابتلاء به بیماری­ها را افزایش می­دهد.
  • آرامش داشته باشید و با دیدن و اندیشیدن به صحنه های زیبای حضور مسلمانان میهمان و میزبان در مسیر پیاده­روی، هرگونه استرسی را از خود دور کنید.
  • وسایل مورد نیاز بهداشت فردی شامل مایع صابون، قاشق، لیوان، مسواک و خمیردندان، آبلیمو، پودر ORS (این پودر ترکیبی از نمک و شکر به تناسب مورد نیاز بوده و همچنین حاوی یک سری مواد معدنی مورد نیاز بدن است که در افرادی که دچار اسهال شدید می­شوند مصرف می­گردد، عدم مصرف به موقع آن برای برخی از افراد حتی خطر مرگ را به دنبال خواهد داشت)، کمی نمک، باندکشی، مقداری پنبه، سه تا چهار عدد قرص مسکن، قرص سرماخوردگی می­باشد.

۲ –  نذر بهداشتی

برخی از نیازهای زائران در اربعین متوجه مسائل بهداشتی از جمله مایع دستشویی، سرویس بهداشتی و حمام مناسب، سطل زباله، کیسه زباله و غیره می­باشد، این در حالی که بستر بهداشتی در کشورعراق بسیار ضعیف است و در حوزه خدمت رسانی به زائران اباعبدالله علیه السلام توجه چندانی به این موضوعات از سوی کشور میزبان نمی­شود.

از سویی آموزش مسائل بهداشتی زمانی به نتیجه مطلب خواهد رسید که بستر مناسبی برای رعایت مسائل بهداشتی در طول مسیر پیاده­روی منظور شده باشد. مثلا امکان دست شستن برای زائر وجود داشته باشد که بتواند آموزشهای داده شده در رابطه با دست شستن را اجرا نماید.

لذا ضروری است در کنار آموزش بهداشت، امکان رفتار بهداشتی را هم برای زائر فراهم نماییم.

بدین منظور می بایست تغییراتی را در بستر ارائه خدمات در کشور عراق فراهم آوریم و از  آن جا که نمی­توانیم فشار مالی ناشی از این تغییرات را به صاحبان موکب های عراقی وارد آوریم، موک بهای ایرانی را از جانب ستاد بازسازی عتبات عالیات مکلف به رعایت اصول پایه بهداشتی کرده و صدور مجوز را منوط به رعایت این اصول قرار می­دهیم و اما در مورد موکب­ های عراقی می­بایست ان تغییرات را با کمک  خیرین انجام بدهیم و به صورت هدیه در اختیار موکب ­های عراقی بگذاریم.

بدین منظور لیستی از نیازمندی­ های لازم برای این تغییرات از جمله شلنگ­دار شدن سرویس­های بهداشتی در فواصل مناسب، افزایش تعداد حمام­های مسیر پیاده­روی، مجهز کردن روشویی­های به جای (ظرف) مایع دستشویی، فراهم کردن مایع دستشویی برای ده روز ایام اربعین و…. همراه برآورد مالی احتمالی آن تهیه شده است این موارد بصورت کمک­های مردمی جمع­آوری شده و در قبل از شروع ایام اربعین توسط تیم­های ایرانی در طول مسیرپیاده­روی نجف تا کربلا نصب و بازسازی خواهد شد که ان شاالله در ایام اربعین توسط زائران حضرت اباعبدالله علیه السلام مورد بهره برداری قرار گیرد.

لیست نیازمندی­های حوزه بهداشت در بروشور ضمیمه خدمت مبلغین محترم ارائه شده است.

از مبلغین معزز درخواست می­شود این موضوع را با مخاطبین خود در میان بگذارند، به گونه­ای که برخی از نذورات در حوزه مسائل بهداشتی زائران اربعین هزینه گردد. این موضوع هم  قبل از سفر مورد توجه قرار گیرد و هم در موکب­ها مورد توجه باشد، خیلی از زائران در محل موکب­ها اقدام به نذر کردن و هزینه کردن برای برگزاری مراسم اربعین می­کنند که بخشی از این نذورات می­تواند در حوزه بهداشت و درمان هزینه شود.

  • عوامل سلامت تن:

امام صادق عليه السلام: الْعَافِيَةُ نِعْمَةٌ خَفِيَّةٌ إِذَا وُجِدَتْ نُسِيَتْ وَ إِذَا فُقِدَتْ ذُكِرَتْ.[۱]

امام صادق سلام الله علیه فرمود: سلامتی نعمتی پنهان است؛ هر گاه باشد، فراموش می شود و هر گاه از دست رود به یاد آید.

وَ قَالَ علي عليه السلام:  مَنْ أَكَلَ الطَّعَامَ عَلَى النَّقَاءِ وَ أَجَادَ الطَّعَامَ تَمَضُّغاً وَ تَرَكَ الطَّعَامَ وَ هُوَ يَشْتَهِيهِ وَ لَمْ يَحْبِسِ الْغَائِطَ إِذَا أَتَى لَمْ يَمْرَضْ إِلَّا مَرَضَ الْمَوْت[۲]

امیرمؤمنان سلام الله علیه می فرماید: هر کس غذای پاکیزه بخورد و به خوبی آن را بجود و پیش از سیر شدن از غذا دست بکشد و به موقع تخلی خودداری نکند ، جز به مرض مرگ ، بیمار نگردد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع لِلْحَسَنِ ع‏ أَ لَا أُعَلِّمُكَ أَرْبَعَ خِصَالٍ تَسْتَغْنِي بِهَا عَنِ الطِّبِّ قَالَ بَلَى قَالَ لَا تَجْلِسْ عَلَى الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ جَائِعٌ وَ لَا تَقُمْ عَنِ الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ تَشْتَهِيهِ وَ جَوِّدِ الْمَضْغَ وَ إِذَا نِمْتَ فَاعْرِضْ نَفْسَكَ عَلَى‏ الْخَلَاءِ فَإِذَا اسْتَعْمَلْتَ هَذَا اسْتَغْنَيْتَ عَنِ الطِّبِّ. [۳]

امیرمؤمنان سلام الله علیه به امام حسن سلام الله علیه می فرماید: می خواهی چهار خصلت به تو بیاموزم تا از[زحمت] درمان بی نیاز گردی؟ عرض کرد: آری.فرمود : بر سر سفره منشین مگر آن گاه که گرسنه ای و از کنار سفره بر نخیز مگر وقتی که هنوز اشتها داری و جویدن غذا را به نیکی انجام ده، و پیش از خوابیدن به دستشویی برو. هر گاه این ها را رعایت کردی از درمان بی نیاز می شوی.

عَنِ الرِّضَا ع قَالَ‏ لَوْ أَنَّ النَّاسَ قَصَّرُوا فِي الطَّعَامِ لَاسْتَقَامَتْ أَبْدَانُهُم. [۴]

امام رضا سلام الله علیه می فرماید: اگر مردم کم غذا بخورند بدن هایشان اعتدال و استواری یابد.

  • پرهیز از آسیب رساندن به بدن:

حضرت علی (ع) : مَن كَتَمَ الأَطِبّاء مَرَضَهُ خَانَ بَدَنَهُ. [۵]

امیرمؤمنان سلام الله علیه می فرماید: کسی که بیماریش را از پزشک پنهان کند به بدنش خیانت کرده است.

وَ قَالَ النبي صلى الله عليه و آله و سلم : ‏ الْمَعِدَةُ بَيْتُ كُلِّ دَاءٍ وَ الْحِمْيَةُ رَأْسُ كُلِّ دَوَاء. [۶]

پیامبر اکرم صلوات الله و سلامه علیه می فرماید: معده کانون بیماری ها و پرهیز سرآمد هر درمان است.

حضرت علی (ع) : قلّة الأَكَلَ تَمنَعُ كَثيراً مِنَ أَعلالِ الجِسمِ‏. [۷]

امیرمؤمنان سلام الله علیه می فرماید:کم خوری مانع بسیاری از بیماری های جسمی است.

  • عوامل بیماری:

حضرت علی (ع) : مَن غَرَسَ في نَفسِهِ مَحَبَّةَ أنواعِ الطَّعَامِ اجتَنَى ثِمارِ وَ فُنُونِ الأَسقَامِ. ‏[۸]

امیرمؤمنان سلام الله علیه می فرماید:کسی که [نهال] هوس غذاهای گوناگون در دل ، میوه های درد های گوناگون بچیند.

  • نظافت و بهداشت

حضرت رسول صلى الله عليه و آله:  تَنَظَّفُوا بِكُلِّ مَا استَطَعتُم فَإِنَّ اللَّهَ تَعالى بُنِى الإِسلامَ عَلَى النِّظافَةِ وَ لَن يَدخُلَ الجَنَّة إِلَّا كُلُّ نَظيفٍ. [۹]

رسول اکرم صلی الله علیه واله و سلم فرمود: با هر ابزار که می شود، از نظافت و پاکیزگی پاسداری کنید ، زیرا اسلام بر نظافت و بهشت برای فرد نظیف آماده شده است.

امام صادق (ع): إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى إِذَا أَنْعَمَ عَلَى عَبْدٍ نِعْمَةً أَحَبَّ أَنْ يَرَى عَلَيْهِ أَثَرَهَا قِيلَ وَ كَيْفَ ذَلِكَ قَالَ يُنَظِّفُ ثَوْبَهُ وَ يُطَيِّبُ رِيحَهُ وَ يُجَصِّصُ دَارَهُ وَ يَكْنُسُ أَفْنِيَتَه‏. [۱۰]

امام صادق سلام الله علیه می فرماید: هر گاه خدای سبحان نعمتی به بنده ای داد دوست دارد اثر آن را بر او ببیند. پرسیدند: چگونه؟ فرمود: لباسش را پاکیزه ، خودش را خوش بو، خانه اش را سفید و آستانه خانه اش را جارو کند.

قَالَ الصَّادِقُ ع‏ مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ حُسْنُ مَجْلِسِهِ وَ سَعَةُ فِنَائِهِ وَ نَظَافَةُ مُتَوَضَّاه‏. [۱۱]

امام صادق سلام الله علیه فرمود: داشتن وضوخانه پاکیزه بخشی از سعادت انسان است.

حضرت رسول صلى الله عليه و آله: حقّ للَّه على كلّ مسلم أن يغتسل في كلّ سبعة أيام يوما يغسل فيه رأسه‏ و جسده‏.[۱۲]

رسول اکرم صلی الله علیه واله و سلم فرمود:حق خدا بر هر مسلمانی این است که در هر هفته یک بار سر و بدنش را شستشو دهد.

حضرت علی (ع) : تَنَظَّفُوا بِالْمَاءِ مِنَ النَّتْنِ‏ الرِّيحِ‏ الَّذِي يُتَأَذَّى بِهِ تَعَهَّدُوا أَنْفُسَكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُبْغِضُ مِنْ عِبَادِهِ الْقَاذُورَةَ الَّذِي يَتَأَنَّفُ بِهِ مَنْ جَلَسَ إِلَيْه‏. [۱۳]

امیرمؤمنان سلام الله علیه می فرماید: بوی بد و آزار دهنده را با آب بزدایید و خود را وارسی کنید ، که خدا بندگان چرکین و آلوده اش را که همنشینانش از نشستن با او کراهت دارند ، دشمن دارد.

  • نظافت و بهداشت عمومی

امام صادق ع قَالَ: غَسْلُ‏ الْإِنَاءِ وَ كَسْحُ الْفِنَاءِ مَجْلَبَةٌ لِلرِّزْقِ.[۱۴]

امام صادق سلام الله علیه می فرماید: شستن ظرف ها و جارو کردن آستانه ی خانه روزی را جلب می کنند.

 

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ … وَ خَمِّرُوا آنِيَتَكُمْ وَ أَوْكُوا أَسْقِيَتَكُمْ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَكْشِفُ غِطَاءً وَ لَا يَحُلُ‏ وِكَاء. [۱۵]

پیامبر گرامی صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید ظروفتان را بپوشانید و در مشک ها را ببندید، زیرا شیطان پوشش ها را کنار نمی زند و ظرف در بسته را نمی گشاید.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تُبَيِّتُوا الْقُمَامَةَ فِي بُيُوتِكُمْ فَإِنَّهَا مَقْعَدُ الشَّيْطَان‏. [۱۶]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید: شب ها زباله ها را در خانه هایتان نگه ندارید که جایگاه شیطان است.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَن ( إذا) عَطَسَ أَحَدُکُم فَلیَضَع کَفَّیهِ علی وَجهِهِ ولیَخفِض صَوتَهُ . [۱۷]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:هنگام عطسه کردن دستانتان را جلو صورت بگیرید و با صدای آهسته عطسه کنید.

راوی درباره حضرت رضا میگوید: … وَ مَا رَأَيْتُهُ‏ تَفَل‏.[۱۸]

راوی گوید: هرگز امام رضا سلام الله علیه را ندیدم[ در معابر عمومی] آب دهان بیندازد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع‏ الْوُضُوءُ بَعْدَ الطَّهُورِ عَشْرُ حَسَنَاتٍ‏ فَتَطَهَّرُوا .[۱۹]

امیرمؤمنان سلام الله علیه می فرماید: وضو گرفتن پس از طهارت[ دستشویی رفتن] ده حسنه دارد، پس تطهیر کنید[ و دست ها را بشویید].

وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَرَادَ دُخُولَ‏ الْمُتَوَضَّإِ قَالَ : اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الرِّجْسِ النِّجْسِ الْخَبِيثِ الْمُخْبِثِ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم‏. [۲۰]

 رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم  هنگام ورود به دستشویی می گفت: خدایا! از شیطان رانده شده که پلید، نجس، خبیث و عامل خباثت است به تو پناه می برم.

  • آداب غذا خوردن

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ الْوُضُوءُ قَبْلَ‏ الطَّعَامِ‏ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ بَعْدَهُ يَنْفِي الْهَمَّ وَ يُصَحِّحُ الْبَصَر. [۲۱]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:شست و شوی دست پیش از غذا فقر را دور می کند و پس از غذا غم را بزداید و دیده را بهبود بخشد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع غَسْلُ الْيَدَيْنِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ زِيَادَةٌ فِي‏ الرِّزْق‏. [۲۲]

امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید: شستن دستان پیش از غذا و پس از آن، روزی را زیاد می کند.

رُوِيَ عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ الْمَاصِرِ قَالَ‏ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ ع- بِالْمَدِينَةِ وَ بَيْنَ يَدَيْهِ‏ خِوَانٌ‏ وَ هُوَ يَأْكُلُ فَقُلْتُ لَهُ مَا حَدُّ هَذَا الْخِوَانِ فَقَالَ إِذَا وَضَعْتَهُ فَسَمِّ اللَّهَ وَ إِذَا رَفَعْتَهُ فَاحْمَدِ اللَّه‏. [۲۳]

امام باقر سلام الله علیه می فرماید: هر گاه سفره غذا را گستردید بسم الله الرحمن الرحیم بگویید.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ الطَّاعِمُ‏ الشَّاكِرُ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ كَأَجْرِ الصَّائِمِ الْمُحْتَسِب‏. [۲۴]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:پاداش کسی که می خورد و سپاس آن را می گذارد همانند کسی است که برای خدا روزه می گیرد .

قَالَ الرِّضَا ع: فَاغْتَذِ مَا يُشَاكِلُ‏ جَسَدَكَ‏ وَ مَنْ أَخَذَ مِنَ الطَّعَامِ زِيَادَةً لَمْ يُغَذَّهُ وَ مَنْ أَخَذَهُ بِقَدَرٍ لَا زِيَادَةَ عَلَيْهِ وَ لَا نَقْصَ فِي غِذَاهُ نَفَعَهُ وَ كَذَلِكَ الْمَاء. [۲۵]

امام رضا سلام الله علیه می فرماید: به اندازه ای غذا بخور که متناسب بدنت باشد و بیشتر از آن ارزش غذایی ندارد و هر کس به اندازه بخورد او را سود بخشد و همچنین آشامیدن آب.

  • آداب سفره

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ أَحَبُّ الطَّعَامِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مَا كَثُرَتْ‏ عَلَيْهِ‏ الْأَيْدِي‏. [۲۶]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:محبوب ترین غذا نزد خداوند آن است که دست ها بر آن بسیار باشد.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص كُلُوا جَمِيعاً وَ لَا تَفَرَّقُوا فَإِنَّ الْبَرَكَةَ فِي الْجَمَاعَة. [۲۷]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید: جمعی غذا بخورید و پراکنده نباشید، چرا که برکت در اجتماع است.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص النَّظَافَةُ مِنَ الْإِيمَانِ، وَ الْإِيمَانُ مَعَ صَاحِبِهِ فِي الْجَنَّة. [۲۸]

نظافت از ايمان سرچشمه میگیرد و ايمان با صاحب خود در بهشت است.

أنّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله لعن ثلاثة: الأكل‏ زاده‏ وحده‏، و الرّاكب في الفلاة وحده، و النائم في بيت وحده‏.[۲۹]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم سه گروه را نفرین کرد: کسی را که در سفر توشه اش را تنها بخورد؛ کسی که تنها در خانه بخوابد …

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْكُمْ لَيَشْرَبُ‏ الشَّرْبَةَ مِنَ الْمَاءِ فَيُوجِبُ اللَّهُ لَهُ بِهَا الْجَنَّةَ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ لَيَأْخُذُ الْإِنَاءَ فَيَضَعُهُ عَلَى فِيهِ فَيُسَمِّي‏ ثُمَّ يَشْرَبُ فَيُنَحِّيهِ وَ هُوَ يَشْتَهِيهِ فَيَحْمَدُ اللَّهَ ثُمَّ يَعُودُ فَيَشْرَبُ ثُمَّ يُنَحِّيهِ فَيَحْمَدُ اللَّهَ ثُمَّ يَعُودُ فَيَشْرَبُ ثُمَّ يُنَحِّيهِ فَيَحْمَدُ اللَّهَ فَيُوجِبُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا لَهُ الْجَنَّة. [۳۰]

امام صادق سلام الله علیه می فرماید: هر کس در آب آشامیدن این آداب را رعایت کند خدا او را مستحق بهشت گرداند: وقتی که ظرف آب را نزدیک دهان آورد بسم الله بگوید، سپس بنوشد و پیش از سیراب شدن ظرف ها را از دهانش دور کند و حمد خدا بگوید. سپس دوباره بنوشد و ظرف را از دهانش دور کند و حمد خدا بگوید. سپس بنوشد و ظرف را دور کند و حمد خدا بگوید.

قال علی ع كَثرَةُ الأَكلِ‏ وَ النَّومِ يُفسِدانِ النَّفسَ وَ يَجلِبانِ المَضَرَّةَ. [۳۱]

امیرمؤمنان سلام الله علیه می فرماید: پرخوری و پرخوابی، جان را فاسد می کنند و زیان بارند.

رُوِيَ‏ مَنْ قَلَّ طَعَامُهُ صَحَّ بَدَنُهُ وَ صَفَا قَلْبُهُ وَ مَنْ كَثُرَ طَعَامُهُ سَقُمَ بَدَنُه‏ وَ قَسَا قَلْبُه‏. [۳۲]

در حدیث آمده است که هر کس کم بخورد بدنش سالم باشد و قلبش صفا یابد و هر کس بیشتر بخورد بدنش بیمار و قلبش سخت گردد.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ مَنْ أَعَانَ مُؤْمِناً مُسَافِراً فِي حَاجَةٍ نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ ثَلَاثاً وَ سَبْعِينَ كُرْبَةً وَاحِدَةً فِي الدُّنْيَا مِنَ الْهَمِّ وَ الْغَمِّ وَ ثِنْتَيْنِ وَ سَبْعِينَ كُرْبَةً عِنْدَ كُرْبَتِهِ الْعُظْمَى قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْكُرْبَةُ الْعُظْمَى قَالَ حَيْثُ يَتَشَاغَلُ النَّاسُ بِأَنْفُسِهِمْ حَتَّى إِنَّ إِبْرَاهِيمَ ع يَقُولُ أَسْأَلُكَ بِخُلَّتِي لَا تُسْلِمْنِي إِلَيْهَا.[۳۳]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:هر کس در برآوردن حاجت مسافر مؤمنی به وی کمک کند خدا هفتاد و سه گرفتاری از او بر طرف کند: یکی از آن ها در دنیاست که غم و اندوه را از او می زداید و هفتاد و دو گرفتاری را هنگام گرفتاری بزرگ از او دور می کند. پرسیده شد: ای رسول خدا! گرفتاری بزرگ چیست؟ فرمود: هنگامی که [ در سختی قیامت] مردم به خود مشغول اند؛ حتی حضرت ابراهیم سلام الله علیه می گوید: خدایا! تو را به دوستی ام سوگند، مرا دچار آن گرفتاری بزرگ نکن.

  • بهداشت محیط

عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ع‏ تَرْكُ الزِّنَا وَ كَنْسُ‏ الْفِنَاءِ وَ غَسْلُ الْإِنَاءِ مَجْلَبَةٌ لِلْغَنَاء. [۳۴]

امام حسن سلام الله علیه می فرماید: ثمره ی پرهیز از ناپاکدامنی و ثمره نظافت و جارو کردن محیط زندگی و شستشوی ظرف ها، بی نیازی آدمی است.

أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ كَنْسُ‏ الْفِنَاءِ يَجْلِبُ الرِّزْقَ. [۳۵]

امام رضا سلام الله علیه فرمودند: نظافت و جارو کردن محیط زندگی روزی را افزایش می دهد.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ ثَلَاثٌ مَلْعُونٌ مَنْ فَعَلَهُنَّ الْمُتَغَوِّطُ فِي‏ ظِلِ‏ النُّزَّالِ‏ وَ الْمَانِعُ الْمَاءَ الْمُنْتَابَ وَ السَّادُّ الطَّرِيقَ الْمَسْلُوكَ. [۳۶]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:سه گروه بر اثر کار ناروا از رحمت خدای سبحان دورند: ۱.کسی که مکان عمومی را آلوده کند؛ ۲.کسی که از آب نوبه ای جلوگیری نکند؛ ۳.کسی که سد معبر کند و مانع عبور عابران شود.

  • نظافت مسیر

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أعزِلِ الأَذَى‏ عَن‏ طَرِيقِ‏ المُسلِمينَ. [۳۷]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:مانع و خاشاک را از راه مسلمانان کنار بزن.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ الْإِيمَانُ‏ بِضْعٌ‏ وَ سَبْعُونَ‏ بَابَا … أَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الْأَذَى عَنِ الطَّرِيق‏… . [۳۸]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:ایمان هفتاد و اندی شاخه دارد و راه دارد. کمترین و آسان ترین آن زدودن مانع و مایه ی اذیت از جاده و راه است.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص منْ أحاط [أَمَاطَ] عَنْ‏ طَرِيقِ‏ الْمُسْلِمِينَ مَا يُؤْذِيهِمْ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرَ قِرَاءَةِ أَرْبَعِ مِائَةِ آيَةٍ، كُلُّ حَرْفٍ مِنْهَا بِعَشْرِ حَسَنَاتٍ،…  . [۳۹]

رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرماید:هرکس سر راه مسلمانان موجبات آزار رهگذران را بردارد، خدا برای وی ثواب قرائت چهارصد آیه می نویسد که هر حرفی از آن، ده حسنه دارد.

لَقَدْ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) يَمُرُّ عَلَى‏ الْمَدَرَةِ فِي وَسَطِ الطَّرِيقِ، فَيَنْزِلُ عَنْ دَابَّتِهِ يُنَحِّيهَا بِيَدِهِ عَنِ الطَّرِيقِ.[۴۰]

حضرت امام سجاد سلام الله علیه اگر کلوخی در معبر می دید، از مرکب پیاده می شد و با دست مبارک خود آن را از راه، دور می کرد تا به رهگذران آسیب نرسد.

[۱] . ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، ۴جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۳ ق. ص ۴۰۶

[۲] . طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق، ۱جلد، شريف رضى – قم، چاپ: چهارم، ۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش. ص  ۱۴۶

[۳] . شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، ۳۰جلد، مؤسسة آل البيت عليهم السلام – قم، چاپ: اول، ۱۴۰۹ ق. ص ۲۴۵

[۴] . طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق، ۱جلد، شريف رضى – قم، چاپ: چهارم، ۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش. ص ۳۶۲

[۵] . تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم (مجموموعة من كلمات و حكم الإمام علي عليه السلام)، ۱جلد، دار الكتاب الإسلامي – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۰ ق. ص ۶۲۲

[۶] . مستغفرى، جعفر بن محمد، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله و سلّم، ۱جلد، مكتبة الحيدرية – نجف، چاپ: اول، ۱۳۸۵ ق.ص ۱۹

[۷] . تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم (مجموموعة من كلمات و حكم الإمام علي عليه السلام)، ۱جلد، دار الكتاب الإسلامي – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۰ ق. ص ۵۰۰

[۸] . تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم (مجموموعة من كلمات و حكم الإمام علي عليه السلام)، ۱جلد، دار الكتاب الإسلامي – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۰ ق. ص ۶۶۹

[۹] . پاينده، ابو القاسم، نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله عليه و آله)، ۱جلد، دنياى دانش – تهران، چاپ: چهارم، ۱۳۸۲ش. ص۳۹۱

[۱۰] . طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق، ۱جلد، شريف رضى – قم، چاپ: چهارم، ۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش. ص۴۱

[۱۱] . طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق، ۱جلد، شريف رضى – قم، چاپ: چهارم، ۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش. ص۱۲۶

[۱۲] . پاينده، ابو القاسم، نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله عليه و آله)، ۱جلد، دنياى دانش – تهران، چاپ: چهارم، ۱۳۸۲ش. ص۴۴۸

[۱۳] . ابن بابويه، محمد بن على، الخصال، ۲جلد، جامعه مدرسين – قم، چاپ: اول، ۱۳۶۲ش. ص۶۲۰

[۱۴] . ابن بابويه، محمد بن على، الخصال، ۲جلد، جامعه مدرسين – قم، چاپ: اول، ۱۳۶۲ش. ص۵۴ ج ۱

[۱۵] . ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع، ۲جلد، كتاب فروشى داورى – قم، چاپ: اول، ۱۳۸۵ش / ۱۹۶۶م. ص ۵۸۲

[۱۶] . طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق، ۱جلد، شريف رضى – قم، چاپ: چهارم، ۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش. ص ۴۲۵

[۱۷] . عبدالرحمان بن ابی بکر، جلال الدین السیوطی، جامع الصغیر فی احادیث البشیر النذیر، دارالفکر- بیروت، چاپ: اول؛ ۱۴۰۱ ق. ج۱، ص ۱۱۶

[۱۸] . طبرسى، فضل بن حسن، إعلام الورى بأعلام الهدى (ط – القديمة)، ۱جلد، اسلاميه – تهران، چاپ: سوم، ۱۳۹۰ ق. ص ۳۲۷

[۱۹] . برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، ۲جلد، دار الكتب الإسلامية – قم، چاپ: دوم، ۱۳۷۱ ق. ج ۱ . ص ۴۷

[۲۰] . ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، ۴جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۳ ق. ج ۱٫ ص ۲۳

[۲۱] . طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق، ۱جلد، شريف رضى – قم، چاپ: چهارم، ۱۴۱۲ ق / ۱۳۷۰ ش. ص ۱۳۹

[۲۲] . ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول عن آل الرسول صلى الله عليه و آله، ۱جلد، جامعه مدرسين – قم، چاپ: دوم، ۱۴۰۴ / ۱۳۶۳ق. ص ۱۰۱

[۲۳] . ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، ۴جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۳ ق. ج ۳٫ ص ۳۵۶

[۲۴] . كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط – الإسلامية)، ۸جلد، دار الكتب الإسلامية – تهران، چاپ: چهارم، ۱۴۰۷ ق. ج‏۲ ؛ ص۹۴

[۲۵] . نورى، حسين بن محمد تقى، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ۲۸جلد، مؤسسة آل البيت عليهم السلام – قم، چاپ: اول، ۱۴۰۸ق. ج‏۱۶ ؛ ص۲۲۰

[۲۶] . مستغفرى، جعفر بن محمد، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله و سلّم، ۱جلد، مكتبة الحيدرية – نجف، چاپ: اول، ۱۳۸۵ ق. ص۱۹

[۲۷] . مستغفرى، جعفر بن محمد، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله و سلّم، ۱جلد، مكتبة الحيدرية – نجف، چاپ: اول، ۱۳۸۵ ق. ص۲۱

[۲۸] . مستغفرى، جعفر بن محمد، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله و سلّم، ۱جلد، مكتبة الحيدرية – نجف، چاپ: اول، ۱۳۸۵ ق. ص۲۱

[۲۹] . مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط – بيروت)، ۱۱۱جلد، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، ۱۴۰۳ ق. ج‏۱۰۹ ؛ ص۲۴۲

[۳۰] . كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط – الإسلامية)، ۸جلد، دار الكتب الإسلامية – تهران، چاپ: چهارم، ۱۴۰۷ ق. ج‏۲ ؛ ص۹۶

[۳۱] . تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم (مجموموعة من كلمات و حكم الإمام علي عليه السلام)، ۱جلد، دار الكتاب الإسلامي – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۰ ق. ص۵۲۶

[۳۲] . قطب الدين راوندى، سعيد بن هبة الله، الدعوات (للراوندي) / سلوة الحزين، ۱جلد، انتشارات مدرسه امام مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشريف) – قم، چاپ: اول، ۱۴۰۷ق. ص۷۷

[۳۳]  . ابن اشعث، محمد بن محمد، الجعفريات (الأشعثيات)، ۱جلد، مكتبة النينوى الحديثة – تهران، چاپ: اول، بى تا. ص۱۹۸

ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، ۴جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم – قم، چاپ: دوم، ۱۴۱۳ ق. ص ۲۹۳

[۳۴] . مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط – بيروت)، ۱۱۱جلد، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، ۱۴۰۳ ق. ج‏۷۳ ؛ ص۳۱۸

[۳۵] . مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط – بيروت)، ۱۱۱جلد، دار إحياء التراث العربي – بيروت، چاپ: دوم، ۱۴۰۳ ق. ج‏۷۳ ؛ ص۱۷۶

[۳۶] .  كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط – الإسلامية)، ۸جلد، دار الكتب الإسلامية – تهران، چاپ: چهارم، ۱۴۰۷ ق. ج‏۲ ؛ ص۲۹۲

[۳۷] . پاينده، ابو القاسم، نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله عليه و آله)، ۱جلد، دنياى دانش – تهران، چاپ: چهارم، ۱۳۸۲ش. ص۲۲۱

[۳۸] . طبرسى، على بن حسن، مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، ۱جلد، المكتبة الحيدرية – نجف، چاپ: دوم، ۱۳۸۵ق / ۱۹۶۵م / ۱۳۴۴ش. ص۴۰

[۳۹] . طوسى، محمد بن الحسن، الأمالي (للطوسي)، ۱جلد، دار الثقافة – قم، چاپ: اول، ۱۴۱۴ق. ص۱۸۳

[۴۰] . طوسى، محمد بن الحسن، الأمالي (للطوسي)، ۱جلد، دار الثقافة – قم، چاپ: اول، ۱۴۱۴ق. ص۶۷۳

برای دانلود پی دی اف این متن کلیک کنید